Myślę, że praktycznie każda osoba korzystająca z internetu przynajmniej raz pobrała z niego jakieś darmowe programy. Począwszy chociaż by od przeglądarki internetowej, pakiety biurowe po różnego typu edytory tekstu. Darmowych programów jest naprawdę dużo.
Jednak czy zastanawiałeś się kiedyś nad tym czy dany program naprawdę jest darmowy? Ba czy w ogóle jest bezpieczny dla twojego komputera?
Co rozumiemy przez darmowe oprogramowanie?
Najogólniej rzecz ujmując za darmowe oprogramowanie rozumiemy takie, za które nie musimy płacić. Zazwyczaj można je pobrać z strony projektu lub autora.
Po instalacji program taki działa na komputerze bez problemu i konieczności wprowadzania np. indywidualnych kluczy po rejestracji na jakieś stronie. Czasami darmowe programy mają także wersje płatne. W takiej sytuacji wersja darmowa jest często zubożona i pozbawiona funkcji występujących w płatnej.
Haczyk – wiele programów ma swoje licencje użytkowania. To one decydują o tym jakie przeznaczenie ma dany program i w jakich sytuacjach można z niego nieodpłatnie kożystać. Zazwyczaj licencje te pozwalają zwykłemu użytkownikowi na korzystanie z programów bez ograniczeń. Sprawa ma się jednak inaczej jeśli chodzi o firmy i komercyjne wykorzystanie. Nie każdy program jest do tego przewidziany.
Jakie mamy rodzaje licencji?
Obecnie istnieje kilka rodzajów licencji użytkowania na podstawie, której udostępniane są darmowe programy. Do najczęściej spotykanych zaliczamy Freeware, Open Source i Shareware. Każda z nich określa prawa autora jak i użytkownika do danego programu oraz dozwolony sposób użytkowania.
Freeware
Freeware to jeden z popularniejszych rodzajów licencji darmowego udostępnia programów komputerowych. Użytkownicy mogą z tego programu korzystać, nie mają jednak prawa wprowadzać zmian w jego kodzie źródłowym.
Wiele programów na tego typu licencji dozwolone jest do użytkowania jedynie do celów prywatnych. Komercyjne użycie może z kolei wiązać się z dodatkowymi opłatami lub być całkowicie wykluczone. W przeciwnym razie wiązać się to może z naruszeniem praw autorskich i karami pieniężnymi.
Warto wiedzieć, że ten typ licencji działa nie tylko w przypadku programów, ale także np. cudzych prac takich jak obrazy czy zdjęcie. Warto więc sprawdzać dokumentację czy nie pojawia się tam informacja, że „program nie może być używany do celów komercyjnych”.
Open Source
Jest to licencja tzw. otwartego oprogramowania. Czyli takie, w którym autor udostępnia publicznie kod źródłowy programu. W praktyce oznacza to, że można kopiować jego kod i go modyfikować. Użytkownik samodzielnie bez zgody autora / autorów może więc poprawiać błędy i dodawać nowe funkcje.
Dzięki tego typu licencji kod może być nie tylko udoskonalany, ale też użytkownicy mogą się między sobą nim dzielić. W wielu przypadkach sprawia to, że szybciej wykrywane i naprawiane błędy.
Większość aplikacji open source jest bezpłatna i dozwolone jest wykorzystywanie komercyjnie. Dobrym przykładem takiego programu jest np. WordPress.
Wada – skoro kod jest publiczny to każdy bez względu na intencje może go modyfikować. Włącznie z hakerami, którzy mogą za pomocą „dziur w programie” próbować przejąć komputer lub stronę.
Shareware
Shareware to rodzaj licencji programu komputerowego, który podobnie jak poprzednie rozpowszechniany jest bez opłat. Z tym, że udostępniony program może
- nie posiadać wszystkich funkcji,
- działać przez określony:
- czas (np. 7 dni od instalacji),
- liczbę uruchomień.
By dalej korzystać z programu należy kupić pełną wersję. Jak nie trudno się więc domyśleć programy objęte tą licencją to dema (wersje testowe).
Niektóre programy tego typu po zakończeniu okresu próbnego samodzielnie się usuwają, choć ja się chyba z taką sytuacją nie spotkałam. Dużo częściej program po prostu przestaje działać i pojawia się komunikat „zachęcający do zakupu”. W praktyce więc to właściciel komputera powinien odinstalować niedziałający już program.
Podsumowanie typów licencji
| Rodzaj programu | Co oznacza? | Zwróć uwagę? |
|---|---|---|
| Freeware | Program darmowy, najczęściej do określonego rodzaju użytku | Sprawdź, czy wolno używać go do celów komercyjnych (np. w firmie) |
| Open source | Program z otwartym kodem źródłowym | Warto sprawdzić licencję i źródło pobrania |
| Shareware / trial | Wersja testowa (demo) lub ograniczona czasowo | Po zakończonym okresie testowym może wymagać od nas opłaty |
| Freemium | Podstawowa wersja jest darmowa, pełna jest jednak płatna | Potrzebne funkcje mogą okazać się być dostępne dopiero w płatnym planie |
| Program płatny | Wymaga zakupu licencji lub subskrypcji | Nie pobieraj „pełnych wersji za darmo” z nieznanych stron |
Na co należy uważać przed instalacją
Zacznę może od tego, że pierwszym i najważniejszym krokiem jeszcze prze instalacją jest samo pobranie darmowego programu. Musimy to bowiem zrobić z zaufanego miejsca, dzięki czemu mamy pewność, że to co będzie pobierane na pewno jest tym programem.
Skąd pobierać programy komputerowe?
Programy komputerowe można pobierać z kilku typów źródeł. Każde z nich ma swoje zalety i ograniczenia. Początkujący użytkownik powinien przede wszystkim wybierać te miejsca, które minimalizują ryzyko pomyłki i instalacji niechcianego oprogramowania.
| Źródło programu | Kiedy warto korzystać? | Na co uważać? |
|---|---|---|
| Oficjalna strona producenta, projektu | Gdy znamy nazwę programu i chcemy pobrać najnowszą wersję | Trzeba upewnić się, że adres strony jest prawdziwy |
| Zaufany sklep | Gdy chcemy prostą instalację i aktualizacje z jednego miejsca (nie zawsze aktualizacje są płatne) | Nie każdy program jest dostępny w sklepie, większość też jest płatna |
| Portal z programami | Gdy szukamy porównań, opisów i alternatyw dla programu | Należy unikać fałszywych przycisków i dodatkowych instalatorów |
| Repozytorium open source | Gdy szukamy programów otwartoźródłowych lub narzędzi dla bardziej zaawansowanych użytkowników | Początkujący mogą mieć problem z wyborem właściwej wersji |
| Strona producenta sprzętu | Gdy pobieramy sterowniki do drukarki, karty graficznej, laptopa lub płyty głównej | Trzeba dobrać wersję do konkretnego modelu i systemu |
Weryfikacja regulaminu / licencji
Kolejnym krokiem jeszcze przed pobraniem jest sprawdzenie licencji. By mieć pewność, czy można używać legalnie programu.
grafika stworzona przez ChatGPT
Na co należy zwracać uwagę korzystając z darmowego oprogramowania
Oto lista najważniejszych rzeczy, na które musisz uważać:
Pułapki w instalatorach (Bundled Software)
Choć nie zawsze jesteśmy tego świadomi to takich pułapek jest naprawdę sporo.
Automatyczna instalacja (Express/Recommended)
Wybranie tej opcji praktycznie za każdym razem oznacza zgodę na instalację nie tylko potrzebnego tobie programu. Często oprócz niego instalowane są też dodatkowe tzw. „programy partnerskie”. Programy te nie zawsze są dla nas szkodliwe, ale bywają irytujące.
Dzieje się tak np. podczas automatycznego instalowania programów antywirusowych, przeglądarek. Mnie osobiście podczas instalacji antywirusa dodatkowo zainstalowała się nowa przeglądarka internetowa. Na szczęście bardzo łatwo szło ją usunąć – mogło być jednak dużo gorzej. Właściciel komputera czasem dopiero po czasie odkrywa co mu się dodatkowo zainstalowało.
By unikać takiej sytuacji warto wybierać instalację Niestandardową / Zaawansowaną (Custom / Advanced Installation). Dzięki czemu masz wpływ na to co się instaluje.
Ukryte zgody
Instalatory często używają różnych podchwytliwych sformułowań. W efekcie czego użytkownik może czuć się pozbawiony wyboru. Bo np. zaznaczenie jednego pola oznacza instalację dodatkowych programów a odznaczenie równe jest rezygnacji z instalacji.
Czasami to celowe działanie byś dodatkowo zgodził się na inne programy. Dlatego trzeba zwracać uwagę na co się zgadzamy.
Przycisk „Odrzuć” (Decline)
Czasami ekran proponujący dodatkowy program wygląda jak integralna część instalacji. Zamiast klikać „Dalej”, poszukaj przycisku „Pomiń” (Skip) lub „Odrzuć” (Decline).
Fałszywe przyciski pobierania
Reklamy udające przycisk „Pobierz”
Na wielu stronach (głównie portalach) z różnym darmowym oprogramowaniem spotkać można się często z reklamą udającą przycisk „Pobierz teraz”. Reklamy te często są dużo bardziej widoczne niż prawdziwy przycisk do pobierania, przez co wiele osób instynktownie właśnie je wybiera.
Niestety kliknięcie w taką reklamę często kończy się pobraniem wirusa lub złośliwego instalatora.
źródła:
- https://www.infakt.pl/blog/darmowe-oprogramowanie
- https://www.wix.net.pl/skad-pobrac-programy-komputerowe.html